Nieuws

Kozakkendag in Utrecht

100 jaar lang vierde Utrecht haar vrijheid op 28 november. Op die dag in 1813 werd Utrecht namelijk bevrijd, van de Fransen, en door de Russen!

Eerder al, op 18 en 19 oktober leed Napoleon een verpletterende nederlaag bij Leipzig. Dat was het begin van het einde voor de keizer. Hij werd achtervolgd door Russische en Pruisische troepen. Op 28 november 1813 kwam er een einde aan de Franse overheersing van stad Utrecht sinds 1795. In alle vroegte maakten de Franse troepen de aftocht door de Tolsteegpoort. De Fransen namen gijzelaars mee naar Parijs die na enkele maanden werden vrijgelaten. Enkele uren later na de aftocht van de Fransen arriveerden drie Kozakken van het Russische leger als eersten bij de stad.

PG van Os Aankomst van de kozakken Centraal Museum2

Op een schilderij van Van Os zien we de symbolische Franse haan wegvluchten; de Utrechters juichen. De Kozakken, onderdeel van het Russische leger, trokken Utrecht binnen via de Wittevrouwenpoort bij de Biltstraat. Nog lang daarna werd jaarlijks op 28 november in Utrecht Kozakkendag als een bevrijdingsdag gevierd. In 1963 was het groots bij 50 jaar onafhankelijkheid. 1913 voor het laatst met een groot feest van Klank en Kleur, alle Utrechters waren vrij en vierden mee. Daarna is het niet meer gevierd, de Eerste Wereldoorlog brak uit en Nederland was neutraal.AVS020793 cartoon kleur

Dagblad 28111863

Utrechts Provinciaal en Stedelijk Dagblad 28 november 1863

X14597 129428 4 september 1913

50 jaar bevrijding

X15161 32698 Herdenking kozakkendag

50 jaar bevrijding

X15597 39609 Janskerkhof optogt 50 jaar onafhankelijkheid 1863 HUA

Optocht Janskerkhof vanwege 50 jaar bevrijding

X74986 602187 Feest van Kleur en Klank 1913 100 jaar onafhankelijkheid 4 april 1913

100 jaar bevrijding, 4 april 1913

Monument
In 1914 is een monument bij de Tolsteegbrug geplaatst ter herinnering aan de aftocht van de Fransen. Het ontwerp en de uitvoering van het kunstwerk is van A. van Straten. Het bestaat uit drie opeengestapelde blokken natuursteen die ruw zijn bewerkt. Erop bevindt zich een bronzen plaquette van de Koninklijke Begeer met een afbeelding van de Fransen die over de brug de stad verlaten.[5] Het monument is voorzien van de teksten ‘Utrechts verlossing herdacht 1913’ en ‘De Franschen verlaten Utrecht den 28 nov 1813’. Het monument is aangeboden door de Utrechtse burgerij. Omstreeks 1930 is het gedenkteken verplaatst naast de Bijlhouwersbrug bij de Tolsteegbarrière.

Utrechtse verlossing

Stadssleutels
Twee zilver vergulde sleutels, in 1806 voor de stad Utrecht vervaardigd door de zilversmid Den Brieder werden in dat jaar overhandigd aan koning Lodewijk Napoleon bij zijn bezoek aan Utrecht. Dezelfde sleutels kreeg Napoleon Bonaparte aangereikt bij zijn bezoek aan Utrecht in het najaar van 1811. De gebroeders Bonaparte gaven de sleutels volgens de heersende etiquette terug. Kozakkenhoofdman prins Lev Alexandrovich Narysjkin nam de stadssleutels in 1813 echter mee naar Rusland als oorlogsbuit. Stadsconservator Renger de Bruin ging op onderzoek, en vond ze terug, in het Staats Historisch Museum in Moskou. Kolonel der Kozakken, Vitali Sklerov, overhandigde op 28 november 1994 aan locoburgemeester mr H.H.W. Kernkamp de Utrechtse stadssleutels. Dat gebeurt precies 281 jaar nadat de Kozakkenhoofdman Leon Alexandrovitsj Narisjkin vergeten had ze terug te geven, nadat zijn troepen Utrecht van de Fransen bevrijd had. Ze werden tentoongesteld in het Centraal, daarna gingen de sleutels terug. Onderzoek wees uit dat de sleutels in Moskou een kopie waren.

Stadssleutels Utrecht door Johannes De Brieder Centraal Museum

Kozakken
De kozakken waren een volk in het voormalige Russische Rijk dat in ruil voor een zekere autonomie de tsaar als autoriteit erkende en hem te hulp schoot in het geval van oorlog. De bereden kozakken hadden in de loop der tijd een reputatie opgebouwd als geharde krijgers op kleine, snelle paarden.

PG van Os Aankomst van de kozakken Centraal Museum

Bronnen: Kozakkendag te Utrecht, C.C. Van de Graft, Maandblad Oud-Utrecht, Centraal Museum, Wikipedia

 

Bijlage(n)